Gevloerd

Tenminste: het overgrote deel van de betonvloer ligt nu. De cementdekvloer en tegels nog niet, uiteraard – hoewel je dat met het tempo dat gehanteerd wordt nooit weet natuurlijk.



Verder zijn de kozijnen van deuren, ramen en schuifdeuren allemaal geplaatst, is de bekisting van de meeste dwarsbalken op het terras verwijderd – en hebben we daarmee ook een foutje gevonden dat nog hersteld moet worden: één van de kolommen is te ver naar voren geplaatst waardoor de lijn van het terras en het dak wordt verstoord. Jammer, maar niet dramatisch. Die kolom wordt gesloopt en een nieuwe wordt geplaatst; ook de slob en de ring worden aangepast zodat de lijn van het terras zoals bedoeld was, wordt hersteld.

De sjablonen voor de nissen zijn een succes; die nissen zien er schitterend uit.

En: aan de voorzijde van het huis zijn de graafwerkzaamheden voor de fundering begonnen; dat wil zeggen dat de gastenappartementen de komende maanden in ruwbouw zullen verrijzen.





En vandaag is de dakconstructie gebracht - die kan er dus nog niet helemaal op in verband met die kolom, maar voor het grootste deel al wel!

Het Stenen Bruidsbed

Om te beginnen: de vloeren worden nu gestort. Nadat de halve meter dikke laag witte kalksteen is opgevuld met lavazand, is alles met een trilplaat tot een compacte en keiharde massa aangetrild. En op die harde ondergrond wordt nu een vloer van gewapend beton gestort; in onze slaapkamer ligt-ie al, vanmorgen was de kamer van Robrecht aan de beurt.

En in onze kamer is men begonnen met het metselen van het bed – want we krijgen een stenen / betonnen bed. Keihard? Nee, want er komt een heeeele dikke matras op. Het gat in het midden is voor de ventilatie, het heeft verbinding met de buitenkant door middel van buizen. En aan het hoofdeinde komen betonnen tafeltjes, een hoofdeinde om tegen aan te leunen en dus veel kussens. Het is dan ook 2,5 meter lang. En is heel gerieflijk, zeggen de ervaringsdeskundigen.

Daarom komen er drie in huis: in de gasten-slaapkamers en in onze kamer. De kinderen willen liever een flexibele oplossing, dus een traditioneel houten hemelbed met klamboe.

En de mallen voor de nissen zijn klaar: op verschillende plaatsen (en we weten nog niet precies waar, maar in ieder geval in onze slaapkamer en in de buitenmuur van de badkamer) komen grote nissen waar we beelden in kwijt kunnen – mooi ’s avonds, met verlichting er achter. De mallen worden nu ingebouwd en straks verwijderd, een mooie strakke nis achter latend.

Ook het ingewikkelde werk van de balken boven het terras vordert gestaag...de eerste bekistingen zijn al verwijderd. Het gaat nog steeds hard vooruit.

Een week verder

Inmiddels is er al weer een week voorbij sinds de laatste update. Wat is er in die week gebeurd?
Nou:
- de laatste putten zijn gegraven en bijna klaar;
- de ca. 1000 glasblokken in de muren, die moeten zorgen voor voldoende licht in de verschillende ruimtes zijn allemaal geplaatst;
- de buitenmuren zijn op hoogte, dus de bovenste ring wordt nu gestort;
- de ondergrond voor de vloeren (limestone) ligt nu overal in;
- dus de binnenmuren kunnen (weer) worden opgemetseld;
- de pijpen voor water aan- en afvoer liggen in de grond;
- de verdiepingsvloer van Elise’s kamer is gestort;
- en de trap daarheen ook. Je ziet de trotse bewoonster er al op lopen.













Kortom: het gaat rap vooruit. We nemen aan dat het tempo nu wel wat zal gaan zakken, dat wil zeggen: dat de voortgang iets minder zichtbaar is omdat het nu richting invulling gaat: plaatsen van deur- en raamkozijnen, stuccen, betonvloeren storten etc.

Één grote (denken we) blikvanger komt er nog aan: de 14 kolommen die het dak boven het terras aan de voor- en achterkant moeten dragen, worden nu voorzien van een ring die ze verbindt met elkaar en met de rest van het huis. De bekisting wordt nu gemaakt, het is één groot woud van bamboe geworden.

Nog 3 maanden, volgens de planning......

4 meter is best hoog!

Dat merken we nu de muren maar blijven groeien en helemaal nu de kolommen die het dak van het terras (onze woonkamer dus) gaan dragen overeind staan. Op de foto zie je er zo eentje, met de keukenmuur erachter, waar nu de raamkozijnen op moeten gaan komen. Die kolom, dat is dus 4 meter. En daar komt dan nog een dak op.


Desalniettemin: het moet gaan leiden tot een lekker koel huis, net zoals de “AC alami” (natuurlijke airco) die we hopen te bereiken door de sleuven in de tuinmuren die je op bijgaande foto ziet: het tocht dan lekker door en dat is precies de bedoeling!




Het tempo zit er nog steeds goed in; inmiddels is men begonnen met het aanleggen van de leidingen voor de hemelwaterafvoer (HWA in bouwtermen) en de electriciteitsbuizen. Die beide overigens ook weer in de kolommen worden ingebouwd, zodat we als het huis klaar is geen regenpijpen zichtbaar hebben, net zo min als losse electriciteitsleidingen......als we er inderdaad niet eentje zijn vergeten. Uiteraard worden daarbij de Arbo-regels strikt nageleefd: veiligheidsschoenen en helmen zijn verplicht op de bouwplaats, de steigers zijn dubbel gezekerd en bij het werken op hoogte zit iedereen netjes met een harnas vast.

Nee dus. Wel hebben we iedereen die bij ons werkt in een ongevallenverzekering kunnen onderbrengen. En verder hopen we dat de dagelijkse offers in de bouwplaats-tempel het gewenste effect hebben.

O, en vandaag zijn ook de mannen gekomen die het dak gaan maken – dat wil zeggen: het dak wordt gemaakt in Surabaya, hierheen gebracht en geassembleerd. Op maat. En dan past het........hopen we.

Net als bij de pizzabakker

uit een oude Nederlandse reclame, moet je bij het bouwen van een huis onderaan beginnen: bij de bodem.

Nu de fundering klaar is en men driftig aan het opmetselen van de muren is begonnen, blijkt die fundering en de slop daarop aardig in de weg te zitten bij het aanvoeren (opperen in vaktaal) van stenen en cement.

Stenen in de kruiwagen, brengen tot aan de muur, daar over de muur heen overladen in de volgende kruiwagen, brengen tot aan de volgende muur, daar over de muur heen overladen in de volgende kruiwagen, brengen tot aan de metselaar...het is goed voor de werkgelegenheid maar iets minder goed voor de voortgang van het project.

Dus zijn de afgelopen dagen besteed aan het slopen van een paar stukken muur, zodat vrachtwagens nu het huis binnen kunnen rijden. En dat doen ze om de bodem (witte kalksteen uit de bergen) daarin te kunnen storten. Zodat de logistiek van het project veel beter wordt en er dus sneller kan worden gebouwd. Reculer pour mieux sauter, zoals het oude Zweedse spreekwoord zegt.

Verder is er nu een echte bouwkeet (voor de opslag van duurdere, stelenswaardige materialen), gaat de buitenmuur de eerste ring van beton op 2 meter hoog krijgen, en zie je Elise in haar slaapkamer (zie je hoe diep ze staat? De bodem van kalksteen komt tot aan de bovenkant van de betonnen rand zometeen) met de deur naar haar badkamer op de achtergrond.

Over water....

Wat we NIET hebben:

Een aansluiting op de waterleiding.

Een aansluiting op de riolering.

Kortom, de waterwerken doen we zelf en dat kan ook want we hebben een eigen waterbron op het land. Nu nog zorgen dat het werkt!

En daarvoor heeft Dolf het volgende bedacht.

Omdat er op Bali nog wel eens een aardbeving plaats vindt en er daardoor leidingen kunnen scheuren, is het wel makkelijk als je op eenvoudige wijze bij die leidingen kunt komen zonder te veel vloeren open te moeten breken, bij voorkeur. Dus zijn de volgende zaken voorzien:

1. Buiten de buitenmuur van het huis ligt een strook van een meter breed rondom, die ook van ons is. Alle leidingen (schoon water, vuil water, electriciteit) komen daar in te liggen. Zo kunnen we er altijd vrij eenvoudig bij als dat nodig is.

2. Vrijwel alle badkamers liggen tegen buitenmuur. Daardoor zijn de leidingen die door het huis onder de vloer liggen, zo kort mogelijk en blijven eventuele breekwerkzaamheden beperkt. (Bovendien werken ze als extra warmte-isolatie voor de ernaast gelegen AC ruimtes, mooi meegenomen!).

3. Alle putten (per badkamer 3 versterfputten voor douchewater er een put voor toiletafvoer, met daartussen veel ruimte graag) liggen ook in die strook van een meter breed buiten de muur.

4. Het water halen we links en rechts van het huis, binnen de muren, door naar zo'n 60 meter diep te boren. Daar is het water 200% zeker niet vervuild door wat er uit onze putten sijpelt – of uit die van de buren. Wat er ook gebeurt.

Die putten worden nu gegraven. Ik heb er hier wat foto’s bij gedaan. Beestenwerk, meters diep in de kleigrond staan de jongens tot hun middel in het water te werken. En dan ook nog kunnen lachen voor de foto.

Steen voor steen.....

De metselaars zijn begonnen met het bouwen van de muren!

Dat gaat als volgt: de buitenmuren worden “batako tidur” gemaakt: de bakstenen worden plat gelegd en zijn daarmee 20 centimeter breed (meteen de dikte van de muur) en 10 centimeter hoog. Na een meter opmetselen ter weerszijden van een kolom wordt deze aan binnen- en buitenzijde van een bekisting (=houten plank) voorzien en met beton volgegoten.

De volgende dag de bekisting verwijderen en voilá: de eerste meter kolom is een feit. Nu fluks de volgende meter omhoog op dezelfde wijze. En na twee meter leggen we weer een ring van gewapend beton, net als bij de slop.

Daarna nog eens twee keer een meter metselen, de bovenste ring erop en klaar is de buitenmuur. De stenen hebben geen dragende functie; de kolommen en ringen van gewapend beton vormen de constructie van het huis. Buitenmuren van 20 centimeter dik zijn dus sterk genoeg voor een hoogte van 4 meter - die muren zijn er enkel voor isolatie van licht, geluid en warmte.

En met die warmte gaat het straks wel meevallen - met 4 meter hoge plafonds is een kamer toch al koel en wij gebruiken de AC tegenwoordig alleen nog maar om in de slaapkamers droge lucht te hebben. De temperatuur is een heerlijke 28 graden....

Binnenmuren worden net zo gemaakt als buitenmuren, alleen “batako berdiri”: de bakstenen staan op hun kant en zijn nu 10 centimeter breed en 20 centimeter hoog. Verder hetzelfde recept.

Opvallend is verder wel, dat alles - en dan bedoelen we dus: alles, hier met de hand gaat. We hadden het al eerder gezegd, maar het blijft ons verbazen.

Al het graafwerk: handmatig. Een shovel kennen ze niet.

Waar wij gewend zijn dat een vrachtwagen zand wordt leeggekiept, wordt-ie hier met de hand gelost. Drie man met schoppen erin en leegscheppen maar.

Zakken cement vervoeren op een heftruck? Nee, één voor één op een rug.

Stenen worden stuk voor stuk gelost, gestapeld, vervolgens per drie in een kruiwagen gelegd (dat dan weer wel) en naar de metselaars gebracht.

We hebben nu een cementmolen, maar de eerste dagen werd dat ook met de hand gemengd.

En hard werken, hàrd....de eerste die me nu nog vertelt dat Indonesiërs lui zijn, lach ik uit. In die bloedhitte, en ze blijven gewoon gáán. Op een paar happen rijst, ongelofelijk. Drinken doen ze bijna niets.

Zo, en hoe gaat het nou op dat project?

Het eerste wat gebeuren moest was het uitgraven van de fundering voor het achterste gedeelte (ons woonhuis dus) en de muur rondom tot aan de straat – om voor de hand liggende redenen wordt de straatmuur later geplaatst. Inderdaad, iets met vrachtwagens die het terrein op moeten kunnen.


Dat uitgraven is inmiddels gebeurd en de sleuf (1.50 meter dieper dan het straatniveau) is inmiddels gevuld met de fundering:rivierkeien en cement, aan de voet een meter breed en bovenaan ca. 30 centimeter. In die fundering is maximaal om de 4 meter de voet van een gewapend betonnen kolom verzonken. Op de foto rechts zie je die gaten; daar moeten de kolommen nog komen. Boven de fundering is die kolom nu nog alleen de wapening van betonijzer, die met bamboe min of meer recht wordt gehouden, zoals je op de linkerfoto kunt zien. De fundering, inclusief de kolommen, is nu nagenoeg klaar.

Op de fundering wordt nu een slop gelegd: de onderste “ring” die het huis aardbevingbestendig maakt, ook weer van gewapend beton. De wapening ligt overal nu, de bekisting (waarin het beton wordt gestort) ligt er voor 60%, en het eerste gedeelte daarvan is inmiddels gestort. De bovenkant van de slop heeft de hoogte van de dekvloer van het huis; we wonen straks dus ongeveer een halve meter boven de tuin. Handig, als het regent!

Geen witte busjes....

In tegenstelling tot Nederland, waar het begin en einde van iedere werkdag (d.w.z. voor 7 uur ’s morgens en na half 4 ’s middags) herkenbaar zijn omdat de snelwegen worden geterroriseerd door witte bestelbusjes, gevuld met slapende kerels.....

In tegenstelling tot dat Nederland gaat het merendeel van de bouwvakkers na een werkdag niet naar huis. Of beter: ze nemen hun huis mee naar het werk.

Op onze bouwwerf werken nu ca. 70 mensen, 7 dagen in de week. Daarvan wonen er ongeveer 50, sommigen met hun hele gezin, op de werf. Om daar een indruk van te krijgen, bijgaande foto’s.




Wel een enorm contrast met wat ze aan het bouwen zijn.

Balinees bouwen

En dan hebben we het hier over de methode.

Als je kijkt naar traditionele houten Balinese huizen, valt misschien een bepaalde constante op: ze bestaan eigenlijk uit een dak dat rust op dikke palen, waar naar behoefte wanden van gevlochten palmblad tussen zijn geplaatst.

In de meest elementaire vorm, zonder wanden, spreken we over een balé: vrij vertaald een gemeenschappelijke ruimte voor de familie of de banjar. Een dak op palen, vaak mooi bewerkt. Hiernaast zie je er eentje in het paleis van Ubud.

De in onze streken gebruikte methode van muren die het dak dragen komt hier niet voor en dat is met een reden: bij een aardbeving (en die komen hier heel veel voor) kunnen die muren instorten en dan krijg je het dak op je hoofd als je binnen zit.

Dat is best wel niet fijn.

Ons huis (en dat is verplicht hier en wordt nauwkeurig gecontroleerd) moet ook op deze wijze worden gebouwd, en wel als volgt:
Een anderhalve meter diepe fundering van rivierstenen en cement, met om de 4 meter een gat: zo ontstaat als het ware een raster van vier bij vier meter.
In elk gat een pilaar van gewapend beton, die tot 4 meter boven de uiteindelijke vloer uitsteekt. Op de fundering wordt iedere pilaar met een gewapend betonnen ligger verbonden met de vier andere die het dichtst bij staan: zie het als het verbinden van de kruispunten van ruitjespapier door de horizontale lijntjes.

Die dwarsverbinding (waardoor iedere pilaar dus eigenlijk met een vierkante ”ring” is verbonden met de andere) wordt op 4 meter hoogte herhaald. Op de foto hiernaast kun je dat goed zien.

Zo ontstaan dus kubussen van 4 bij 4 meter die in een fundering zijn verankerd; deze vormen de basisconstructie van ons huis.
Muren hebben geen dragende functie, alle muren kunnen bij een aardbeving dus gewoon instorten. De pilaren zwaaien heen en weer, de twee ringen onder- en bovenaan iedere pilaar zorgen ervoor dat-ie niet kan omvallen: de andere pilaren van de ring steunen en nemen de kracht over. Het dak blijft dus intact.

Dan is het natuurlijk wèl belangrijk dat de wapening van de pilaren van voldoende dik staaldraad is gemaakt en dat de aannemer de verhouding zand / cement bij het maken van beton goed houdt en niet een paar zakken cement laat verdwijnen.
En: hoe lichter de dakconstructie, des te beter. Wij hebben daarom besloten om niet de traditionele houten of betonnen dakbalken te nemen met een stenen pannendak of riet (alang alang) , maar te gaan voor aluminium: een hele lichte constructie met aluminium-dakpannen, die zijn bekleed met siliconen en steenslag zodat ze geen lawaai maken bij regenval. Dat heeft een paar grote voordelen:
- het is licht, dus lagere belasting van de pilaren
- er komt geen ongedierte in het hout en alang alang
- de warmteafgifte van aluminium is hoog, dus blijft het huis koeler
- het bouwen gaat snel
-
Veel buitenlanders bouwen hier trouwens hun huizen met houten pilaren, die in een betonnen sokkel staan. Dat is mooier!

Echter, dat is (en dit vertelde Christiaan me) buiten de rayab gerekend. Die villa’s van buitenlanders staan meestal op grond waar palmbomen hebben gestaan; in de wortels van die palmen woont een beestje dat “rayab” heet en daar blijft, ook als de palm is verdwenen.

Deze beestjes vreten zich dwars door beton heen als ze daarmee bij die mooie houten pilaren kunnen komen. En zo kan het gebeuren dat je je mooie villa na 3 jaar alweer kunt herbouwen – opgevreten. De enige remedie is de gaten waar de boomstronken uitkomen vergiftigen.

Maar dan heb je natuurlijk de termieten nog.....

Wij gaan dus voor beton.

Diepgravend inzicht

Het eerste dat gebeuren moet nadat de grond is schoongemaakt, is het bouwen van een muur rondom het terrein. Omdat bij ons die muur gelijk de buitenmuur van het huis is, wordt-ie ook meteen 4 meter hoog.

4 meter? Ja, want dankzij die hoge muren kunnen we de plafonds hoog maken – en zoals je in oud-koloniale huizen in Indonesië ziet, zijn vele Nederlanders ons daarin voorgegaan, met een reden.

Warme lucht stijgt op, dus met hoge plafonds zit die warmte hoog en blijft het in de kamer koeler, zeker in vroeger tijden zonder airconditioning een groot voordeel. Maar nu ook: minder AC is minder energieverbruik.

Maarrrr......die buitenmuur van in totaal 210 meter lang kun je niet zomaar neerzetten. Daar moet 1,50 meter diep fundering onder, onderaan 1 meter breed en bovenaan 50 centimeter. Dus moet er een gleuf gegraven worden van een meter breed en 1,50 meter onder straatniveau.

In Nederland komt er dan een product van de firma Poclain o.i.d. waarin een meneer zit die zware shag rookt en met de vingertoppen een paar hendeltjes beweegt waardoor een grijper zand hapt en opzij legt. Fluitje van een cent (nou ja: 2000 euro of zo) en in twee dagen klaar.

In Indonesië niet. Hier komen er enkele tientallen kleine bruine hele sterke kereltjes die met z’n drieën in een ploeg (een hakt, een schept, een verspreidt) die gleuf graven. Kaarsrecht, anderhalve dag werken en veel secuurder dan je het met een mechanische zandhapper kunt. Goedkoper ook, trouwens: reken op zo’n 10% van de Nederlandse prijs.

En zo gaat het met alles: waar in Nederland heel veel mechanisch gaat in verband met de hoge loonkosten, doen ze het hier andersom: zoveel mogelijk met de hand, want dat geeft mensen werk en de mogelijkheid om te eten. Mechaniseren stoot ze de rijst uit de mond. Pak Jamal, de aannemer, zie je hier dan ook met de Indonesische variant van de betonmolen. (Pas bij hele grote hoeveelheden wordt een “echte” betonmolen ingezet).

De eerste beelden van de maquette

Het is zaterdag 10 uur en drukkend warm – bewolkt, klam en zweterig.
Gisteren is Dolf met Wayan de laatste maquette komen brengen; dwz dat het huis waarschijnlijk in deze vorm gebouwd gaat worden. We hebben ook een maquette gekregen van een prachtig zwembad, meer een rivier die door de tuin loopt met aan ieder eind een poel. Baantjes trekken van 30 meter is dan geen probleem meer, maar we zijn er nog niet uit – het is wel heel veel.

Wat ook veel is, is de projectie van Elise’s kamer. Ze wilde graag een “jungle-kamer” en dat heeft geresulteerd in een kamer met een grote vide, oerwoudbehang en kunstgras als vloerbedekking. De kamer van Robrecht is weliswaar even groot, maar heeft die vide niet en lijkt nu dan ook klein......gelukkig heeft hij nog een kamer in Perth, zodat het vloeroppervlak in totaal weer meer is dan van Elise. Dat scheelt discussies!

Het land is nu bouwrijp, het graven voor de fundering van de buitenmuur is begonnen. Morgen komt de architect om de uiteindelijke tekening te maken, die nodig is voor de aanvraag van een bouwvergunning. En hij gaat de berekeningen van het dak doen, want dat wordt waarschijnlijk van aluminium (heel licht en koel, en door de coating ook stil bij regen) wat enorm gaat schelen in de zwaarte van de dakconstructie.